E-learning voor feedbackgeletterdheid van docenten

Anne-Marieke van Loon, Fieke Tychon en Anje Ros (Fontys Hogeschool)

Feedback wordt gezien als een krachtige motor voor leren in het hoger onderwijs, maar onderzoek toont aan dat feedback in de praktijk vaak onvoldoende wordt benut door studenten (Nieminen & Carless, 2023). Docenten spelen hierin een sleutelrol, maar zijn vaak onvoldoende competent in hoe zij feedback zo kunnen ontwerpen en begeleiden zodat deze daadwerkelijk bijdraagt aan leren. Dit vraagt om versterking van docentfeedbackgeletterdheid: het vermogen om effectieve feedbackprocessen te ontwerpen en te begeleiden (Carless & Boud, 2018).

In dit blog beschrijven we hoe een recent ontwikkelde e-learningmodule gericht op docentfeedbackgeletterdheid docenten ondersteunt om feedbackprocessen bewuster te ontwerpen, te begeleiden en te verankeren in het onderwijs. De centrale boodschap: effectieve feedback begint bij het versterken van feedbackgeletterdheid van docenten zelf (Boud & Dawson, 2021; Carless & Winstone, 2023).

Wanneer is een docent feedbackgeletterd?
In de literatuur wordt docentfeedbackgeletterdheid beschreven als het vermogen om effectieve feedbackprocessen te ontwerpen, te begeleiden en te modelleren, zodat studenten feedback daadwerkelijk leren benutten (Boud & Dawson, 2021). Het gaat daarbij nadrukkelijk niet alleen om wat je zegt in feedback, maar vooral om hoe feedback is ingebed in het onderwijsontwerp (Carless & Boud, 2018).

Docentfeedbackgeletterdheid omvat onder andere:

• het begeleiden van studenten bij het vragen, ontvangen en benutten van feedback en hen meenemen in de rol die feedback heeft in hun leerproces(Carless & Boud, 2018);
• het ontwerpen en integreren van feedbackprocessen in het curriculum (Boud & Dawson, 2021);
• het actief toepassen van feedbackvaardigheden in de lespraktijk (Carless & Winstone, 2023);
• het begrijpen van feedbackprincipes (zoals feed-up, feedback en feedforward) (Hattie & Timperley, 2007);
• en het bijdragen aan een feedbackrijke cultuur binnen de opleiding (Heldens & Ros, 2023).

Deze competenties maken duidelijk dat feedback geen losse handeling is, maar een ontwerp- en begeleidingsvraagstuk. Feedback wordt pas effectief als studenten er structureel mee leren werken.

Waarom professionalisering nodig is
Onderzoek laat zien dat studenten feedback vaak beperkt benutten en moeite hebben met het vertalen van feedback naar concrete verbeteracties (Winstone & Carless, 2019; Little et al., 2024). Feedbackgeletterdheid bij studenten ontstaat niet vanzelf, maar vraagt om doelbewuste didactische ondersteuning door docenten (Boud & Dawson, 2023; Heldens & Ros, 2023).

In de praktijk ervaren veel docenten onzekerheid over hoe zij feedback effectief kunnen inzetten als onderdeel van het leerproces, in plaats van als sluitstuk na een beoordeling (Kooij, 2024; De Kleijn & Leenknecht, 2024). Dat maakt gerichte professionalisering noodzakelijk, met aandacht voor zowel feedbackkennis, begeleidingsvaardigheden als het ontwerpen van feedbackprocessen.

E-learning als ondersteuning voor docentfeedbackgeletterdheid
Om docenten hierin te ondersteunen, heeft Fontys Hogeschool een open-access e-learningmodule ontwikkeld gericht op het versterken van docentfeedbackgeletterdheid. De module is ontworpen op basis van evidence-informed ontwerpprincipes voor effectieve e-learning, zoals flexibiliteit, interactiviteit, multimediale ondersteuning, duidelijke structuur, praktijkgerichtheid en blended learning (Clark & Mayer, 2016; Vaona et al., 2018; Müller & Baarda, 2023; Safarifard et al., 2024).

E-learning biedt docenten de mogelijkheid om in eigen tempo en context te werken aan hun professionalisering, wat bijdraagt aan motivatie en duurzame kennisontwikkeling (Deci & Ryan, 2000; Mayer, 2021). In een blended vorm ontstaat bovendien ruimte voor dialoog, oefenen en collegiale uitwisseling, wat essentieel is voor gedragsverandering in de onderwijspraktijk (Vaona et al., 2018).

Wat levert deze aanpak op?
Uit het ontwerponderzoek blijkt dat docenten na het volgen van de e-learning beter in staat zijn om feedbackprocessen te ontwerpen en te integreren in hun onderwijs, feedbackvaardigheden actief toe te passen en studenten te begeleiden bij het benutten van feedback. Deze bevindingen sluiten aan bij het framework for teacher feedback literacy (Boud & Dawson, 2021).

Daarnaast benoemen docenten een toegenomen bewustwording van hun eigen feedbackgedrag en meer inzicht in feedback als cyclisch proces (feed-up, feedback en feedforward) (Hattie & Timperley, 2007). Ook beschrijven deelnemers een verschuiving in denken: van "hoe geef ik de juiste feedback?" naar "hoe activeer ik studenten om de juiste feedbackvraag te stellen en om feedback te benutten?". Dit sluit aan bij het idee dat feedback primair gericht moet zijn op het ondersteunen van leerprocessen, in plaats van op het evalueren van eindproducten (Carless & Winstone, 2023).

Tot slot
Effectieve feedback vraagt om doordacht ontwerp, bewuste begeleiding en voortdurende reflectie op de eigen praktijk. Een gezamenlijke professionaliseringsaanpak kan bijdragen aan een gedeelde taal over feedback, meer samenhang in feedbackprocessen en het versterken van een feedbackcultuur waarin feedback daadwerkelijk wordt benut (Heldens & Ros, 2023).

Deze e-learningmodule laat zien dat digitale professionalisering een krachtige manier kan zijn om docentfeedbackgeletterdheid van docententeams te versterken, in lijn met inzichten uit onderzoek naar effectieve feedback en professionalisering (Boud & Dawson, 2021; Vaona et al., 2018).

Investering in de feedbackgeletterdheid van docenten heeft als neveneffect dat docenten ook zelf beter feedback leren vragen en benutten, wat zorgt voor een lerende cultuur en een voorbeeldrol naar studenten. Daarmee wordt feedback wat het zou moeten zijn: een motor voor leren zowel voor studenten én voor docenten.

Referenties

Boud, D., & Dawson, P. (2021). What feedback literate teachers do: A practical model for feedback literacy in higher education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 46(1), 79–90. https://doi.org/10.1080/02602938.2020.1823314

Boud, D., & Dawson, P. (2023). Designing feedback for impact. Routledge.

Carless, D., & Boud, D. (2018). The development of student feedback literacy: Enabling uptake of feedback. Assessment & Evaluation in Higher Education, 43(8), 1315–1325. https://doi.org/10.1080/02602938.2018.1463354

Carless, D., & Winstone, N. (2023). Teacher feedback literacy and its interplay with student feedback literacy. Teaching in Higher Education, 28(1), 150–163. https://doi.org/10.1080/13562517.2020.1782372

Clark, R. C., & Mayer, R. E. (2016). E-learning and the science of instruction (4th ed.). Wiley.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01

De Kleijn, R. A. (2021). Supporting student and teacher feedback literacy: An instructional model for student feedback processes. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(2), 186–200. https://doi.org/10.1080/02602938.2021.1967283

De Kleijn, R., & Leenknecht, M. (2024). De opkomst van feedbackgeletterdheid in wetenschappelijke publicaties: een overzicht. In M. Leenknecht et al. (Red.), Leren van toetsen in het hoger onderwijs (pp. 132–140). Platform Leren van toetsen.

Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487

Heldens, H., & Ros, A. (2023). Ontwerpen voor feedbackgeletterdheid: een koud kunstje? Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 44(2), 5–20. https://doi.org/10.63379/pkbh0v72

Kooij, S. (2024). Reflecties 5 jaar later: helpt het begrip feedbackgeletterdheid ons verder? In M. Leenknecht et al. (Red.), Leren van toetsen in het hoger onderwijs (pp. 124–131). Platform Leren van toetsen.

Little, T., Dawson, P., Boud, D., & Tai, J. (2024). Can students' feedback literacy be improved? A scoping review of interventions. Assessment & Evaluation in Higher Education, 49(1), 39–52. https://doi.org/10.1080/02602938.2023.2177613

Mayer, R. E. (2021). Multimedia learning (3rd ed.). Cambridge University Press.

Müller, C., & Baarda, D. B. (2023). Blended learning in het hoger onderwijs. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, 41(1), 12–25.

Safarifard, R., Lavasani, M. G., Hejazi, E., & Thani, F. N. (2024). Pedagogical aspect of e-learning in higher education: A systematic literature review. Knowledge Management & E-Learning, 16(3), 521–546. https://doi.org/10.34105/j.kmel.2024.16.024

Vaona, A., et al. (2018). E-learning for health professionals. Cochrane Database of Systematic Reviews, 1. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012418.pub2

Winstone, N. E., & Carless, D. (2019). Designing effective feedback processes in higher education: A learning-focused approach. Routledge.