ALLES OVER PROGRAMMATISCH TOETSEN

Programmatisch toetsen is een holistische benadering waarbij wordt gekeken naar de gehele ontwikkeling van de student. Het doel van programmatisch toetsen is én het optimaliseren van de betrouwbaarheid van beslissingen én het stimuleren van het leerproces van de student.

Op deze pagina vind je meer informatie over de achtergrond van programmatisch toetsen en ervaringen uit de praktijk.

Achtergrond
in de praktijk

ACHTERGROND PROGRAMMATISCH TOETSEN

Programmatisch toetsen is een holistische benadering waarbij wordt gekeken naar de gehele ontwikkeling van de student. De leeruitkomsten van de gehele opleiding vormen de ruggengraat waarop beslissingen worden gebaseerd (summatief doel) en de ontwikkeling van de student wordt gevolgd (formatief doel). Het doel van programmatisch toetsen is én het optimaliseren van de betrouwbaarheid van beslissingen én het stimuleren van het leerproces van de student.

Bij programmatisch toetsen ontstaat het inzicht in de ontwikkeling van de studenten door het inzetten van een mix van verschillende zogenoemde datapunten. Kenmerkend voor deze datapunten (zoals bijvoorbeeld scores op toetsen, reflectieverslagen, peer-evaluaties, beroepstaken, etc.) is dat deze feedback-gericht zijn en niet gekoppeld zijn aan de toekenning van studiepunten: er worden dus nooit studiepunten toegekend op basis van losse toetsen.

Het leerproces wordt gestimuleerd doordat losse onderdelen niet worden afgevinkt en de student fouten kan maken en feedback kan benutten. De datapunten maken ontwikkeling inzichtelijk en faciliteren de dialoog tussen student en docent. Door het op een juiste wijze inzetten van de mix van datapunten worden leeruitkomsten meerdere keren beoordeeld zonder dat daar een beslissing aan vasthangt. Zwaarwegende beslissingen worden pas genomen als voldoende zogenaamde datapunten zijn verzameld om een betrouwbare of robuuste beslissing te kunnen garanderen.

Bekijk ook de Frequently Asked Questions over programmatisch toetsen.

DE 6 PRINCIPES VAN PROGRAMMATISCH TOETSEN
  • Inzicht in de ontwikkeling van de student ontstaat door een mix van verschillende datapunten

  • Elk datapunt is gericht op feedback en kent geen zak/slaagbeslissing

  • De leeropbrengsten vormen de ruggengraat van het toetsprogramma

  • Er is een constante dialoog over het gebruik van feedback voor zelfsturing

  • Het aantal datapunten en de zwaarte van de beslissing zijn proportioneel gerelateerd

  • De zwaarte van de beslissing is leidend voor de hoeveelheid benodigde beoordelaarsexpertise

INSPIRERENDE BRONNEN
Cover-programmatisch-toetsen-1.jpg

In dit boek vertellen docenten en ontwikkelaars die hun onderwijs- en toetsprogramma hebben ingericht volgens de uitgangspunten van programmatisch toetsen hun ervaringen.

Lees meer en bestel!

Conceptuele wetenschappelijke publicaties

Onderzoek naar (de praktijk van) programmatisch toetsen

Praktische artikelen

Lezingen/ opnames

Blogs

IN DE PRAKTIJK: VOORBEELDEN EN ERVARINGEN

Overweeg je te gaan werken volgens de principes van programmatisch toetsen? Bekijk dan zeker de praktijkvoorbeelden van opleidingen die dit al doen hieronder!

De portretten programmatisch toetsen zijn gebaseerd op interviews die afgenomen zijn met de deelnemers van het landelijk leernetwerk programmatisch toetsen tussen mei 2021 en maart 2022. Elk portret vertegenwoordigt één en soms meerdere opleidingen die programmatisch toetsen aan het ontwikkelen of aan het implementeren zijn.

Elk portret is een momentopname, het geeft weer hoe ver een opleiding op dat moment was in de ontwikkeling of implementatie van programmatisch toetsen.

De portretten geven inzicht in welke keuzes opleidingen maken wanneer ze programmatisch toetsen inzetten of willen inzetten. Deze keuzes kunnen andere opleidingen helpen of inspireren. In de portretten zijn er dan ook geen goede of foute keuzes, het zijn voorbeelden van programmatisch toetsen in het hoger beroepsonderwijs.

PRAKTIJKVOORBEELDEN

2022-08-24T15:42:35+02:00

Fontys ICT: programmatisch toetsen in het eerste semester van de propedeuse (2020 – 2021)

De opleiding ICT aan Fontys Hogeschool is toegankelijk voor Nederlandse en internationale studenten en biedt verschillende leervormen om kennis en vaardigheden op te doen. In het allereerste semester van de course-based leervorm wordt gewerkt volgens de uitgangspunten van programmatisch toetsen. De opleiding beoordeelt studenten op het geheel van wat ze kunnen in plaats van naar losse modules te kijken.

2022-08-16T10:53:35+02:00

Aeres Hogeschool: opleiding Food Systems Innovation (2020-2021)

Food Systems Innovation is een Engelstalige éénjarige masteropleiding van 60 EC aan Aeres Hogeschool met een instroom van 15 á 20 studenten per jaar. In de visie van de opleiding staat ontwikkelingsgericht opleiden centraal, waarbij studenten constant werken aan de vijf eindkwalificaties van de opleiding en zo professionals worden die geleerd hebben zich continu te ontwikkelen. De opleiding kent drie onderwijsperiodes die ieder bestaan uit twee onderwijsmodules. De opleiding Food Systems Innovations is per september 2021 gestart met het implementeren van programmatisch toetsen. In dit profiel lees je hoe ze dit aanpakken.

2022-08-16T10:53:17+02:00

Marnix Academie: het inzetten van programmatisch toetsen voor het opleiden van zelfregulerende onderwijsprofessionals (2022)

De Marnix Academie (Pabo Utrecht) is een voltijd bachelor opleiding met een totale studielast van 240 ECT. De opleiding is in september 2021 voor het nieuwe cohort gestart met een nieuw curriculum waarbij voor programmatisch toetsen is gekozen. Het gaat hierbij om zo’n 250 studenten. Dit portret is een momentopname van begin 2022.

2022-08-16T10:52:58+02:00

Hogeschool Arnhem en Nijmegen: Master Ontwerpen van Eigentijds Leren (2020-2021)

De deeltijd masteropleiding ontwerpen van eigentijds leren (MOVEL) van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) is een tweejarige masteropleiding met een totale studiebelasting van 60 ECT. Studenten hebben 1 dag per week een bijeenkomst, verder ontwikkelen zij zich op de werkplek en werken zij samen in de online leeromgeving. De opleiding is gestart in september 2019 met ongeveer 20 studenten; in 2021 zijn er ongeveer 50 studenten gestart. In dit portret wordt uitgelegd hoe zij werken volgens de principes van programmatisch toetsen.

2022-06-23T13:57:46+02:00

Hogeschool van Amsterdam: HBO ICT (2021)

HBO ICT wil uiteindelijk de hele bachelor ICT richting programmatisch toetsen (als onderdeel van een onderwijsvernieuwing), maar dit wordt gefaseerd uitgerold, beginnend bij het 3e leerjaar van de leerroute Business IT & Management. In februari 2021 is binnen deze leerroute voor het eerst gestart met programmatisch toetsen. Naast deze leerroute wordt in dit portret ook ingegaan op een experiment bij de leerroute Game Development.

2022-03-02T16:46:30+01:00

Fontys Paramedische Hogeschool: een omvangrijk ontwerp en implementatieproces (2020-2021)

Fontys Paramedische Hogeschool (FPH) startte in september 2021 met programmatisch toetsen in de afstudeerfase van 5 bacheloropleidingen: een omvangrijk ontwerp en implementatieproces. De FPH visie op leren gaat uit van de lerende aan het stuur, leren vanuit een uitdagende, authentieke beroepscontext en het geleerde integraal toepassen in de praktijk. In dit portret vertellen ze meer over hun gekozen aanpak.

Is programmatisch toetsen iets voor mijn opleiding?

Uit de praktijkvoorbeelden komen een aantal belangrijke lessen. Aan de hand van onderstaande vragen kun je een eerste inschatting maken of programmatisch toetsen ook voor jouw opleiding passend is.

  • Past programmatisch toetsen bij de visie op leren van je opleiding? En bij het beroep waartoe je opleidt? Programmatisch toetsen is een middel, en geen doel op zich. Het is een toetsconcept dat goed past bij een constructivistische benadering van onderwijs.
  • Kent het curriculum doorgaande leerlijnen? Als het curriculum is georganiseerd in kleine losse modules die weinig samenhang kennen, dan is programmatisch toetsen een grote stap die een curriculumherziening vraagt.
  • Is er een herkenbare ruggengraat van competenties, leeruitkomsten of vermogens die de basis kunnen vormen voor de datapunten en de beslissingen? De ervaring leert dat opleidingen die werken volgens de principes van programmatisch toetsen veelal een klein aantal (4-8) leeropbrengsten als basis kiezen.
  • Is het team er klaar voor? Programmatisch toetsen is niet alleen een ontwerp. Het vraagt van docenten dat zij goed feedback kunnen geven, gericht op de doorgaande leerlijnen in het curriculum.

Bekijk voor meer handige tips  het blog Succesfactoren voor het invoeren van programmatisch toetsen van Marleen Kaijen.